Οταν οι χώρες κάνουν πόλεμο, μπορεί να επηρεάσει βαθιά τα παιδιά, ακόμη κι αν η σύγκρουση είναι χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

Το να ακούν και να βλέπουν εικόνες πολέμου, μπορεί να υπονομεύσει την τάση και ανάγκη των παιδιών να σκέφτονται τον κόσμο ως ένα ασφαλές μέρος. Μέσω της τηλεόρασης και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, τα παιδιά εκτίθενται στις εικόνες και τους ήχους του πολέμου συνεχώς.

Βλέπουν όλη την φρίκη του: πυραύλους, σειρήνες, βόμβες που εκρήγνυνται, συννεφα σκοτεινού καπνού, τάνκς, αεροπλάνα που βομβαρδίζουν, στρατό, κατεστραμμένα σπίτια, αιμόφυρτοι άνθρωποι, μεγάλης κλίμακας απόπειρες εκκένωσης πόλεων, ανθρώπους κλεισμένους σε καταφύγια... Είναι εύκολο να καταλάβουμε πως αυτές οι ζοφερές εικόνες καταστροφής και θανάτου, που είναι τόσο δυσβάσταχτες για εμάς τους μεγάλους, πόσο επιβλαβείς μπορεί να είναι για τα παιδιά, ειδικά όταν τις προβάλουν συνεχώς τα δελτια ειδήσεων. Γι αυτό ακριβώς, είναι πολύ πιθανό να αναπτύξουν συμπτώματα διαταραχής μετατραυματικού στρες. Αυτό ονομάζεται vicarious trauma, που σημαίνει: άμεσο τραύμα ενσυναίσθησης.

Η έκθεση στα μέσα ενημέρωσης επηρεάζει τα παιδιά

Για παράδειγμα, οι καθηγητές ψυχολογίας Τζόναθαν Κόμερ και Άντονι Στίβεν Ντικ, στην έρευνά τους για παιδιά μετά τον τυφώνα Ίρμα το 2017, διαπίστωσαν ότι ένα υψηλό επίπεδο έκθεσης στα μέσα ενημέρωσης συσχετίστηκε με συχνή αναφορά συμπτωμάτων μετατραυματικού στρες. Αντίστοιχη έρευνα είχε γίνει και μετά την πτώση των Δίδυμων Πύργων, όπου τα αποτέλεσματα ήταν ακριβώς τα ίδια. 

Ως απόκριση στην έκθεση στον πόλεμο, τα παιδιά θα εμφανίσουν συμπτώματα ανάλογα με την ηλικία και το αναπτυξιακό τους επίπεδο. 

Για παράδειγμα, τα πολύ μικρά παιδιά μπορεί να εμφανίσουν οπισθοδρόμηση στην ανάπτυξή τους, με αύξηση των θυμών, της βρεφικής ομιλίας, της γκρίνιας και της ενούρησης.

Τα παιδιά της μέσης σχολικής ηλικίας μπορεί να θέλουν να μιλήσουν για τις φρικιαστικές λεπτομέρειες του πολέμου.Αυτά τα παιδιά μπορεί να αρνηθούν τον αντίκτυπο του πολέμου πάνω τους επειδή δεν θέλουν να παραδεχτούν ότι είναι ανήσυχα, φοβισμένα και ευάλωτα. Αντίθετα, μπορεί να δείξουν αυξημένη κινητικότητα, δραστηριότητα αλλά και εκνευρισμό.

Τα παιδιά γυμνασίου μπορεί να έχουν πιο έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις στον πόλεμο επειδή κατανοούν καλύτερα τα θέματα και τις ιδιαιτερότητες αυτού που συμβαίνει. Το άγχος, ο φόβος και η κατάχρηση ουσιών μπορεί να αυξηθούν σε αυτήν την ηλικιακή ομάδα.

Τα παιδιά που αντιμετωπίζουν άμεσα και άλλα τραύματα την ίδια στιγμή –όπως ένα διαζύγιο ή ένα θάνατο στην οικογένεια– διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν άγχος κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς

Πώς μπορούν λοιπόν οι γονείς να βοηθήσουν; Τι μπορούν να κάνουν για να κατευνάσουν τους φόβους και το άγχος των παιδιών τους; Εδώ είναι μερικές προτάσεις:

►Περιορίστε την έκθεση του μικρού παιδιού σας στον πόλεμο ελαχιστοποιώντας το χρόνο του στην τηλεόραση και στο διαδίκτυο. Η απενεργοποίηση και η αποσύνδεση των ηλεκτρονικών συσκευών είναι καλό για την ψυχική υγεία του παιδιού σας.

►Καθησυχάστε το παιδί σας και τονίστε ότι είναι ασφαλές, προστατευμένο και αγαπητό.

►Χρησιμοποιήστε επίσης πολλές μη λεκτικές διαβεβαιώσεις. Αυτό περιλαμβάνει χαμόγελα, αγκαλιές και φιλιά.

►Επιτρέψτε στα παιδιά να μιλήσουν ελεύθερα και ανοιχτά για τα συναισθήματά τους. Η συζήτηση είναι ένας καλός τρόπος για να αποφύγετε τα ψυχολογικά συμπτώματα.

►Είναι εντάξει να συζητήσετε μερικές από τις λεπτομέρειες του πολέμου, αλλά να το κάνετε με τη γλώσσα και το επίπεδο πολυπλοκότητας που ταιριάζει στο παιδί σας.

►Να είστε έτοιμοι να γυρνάτε στο θέμα αυτό ξανά και ξανά.Κάθε φορά, απαντήστε με ειλικρίνεια και ενσυναίσθηση στις ερωτήσεις του παιδιού σας.

►Ακόμα κι αν ανησυχείτε και στενοχωριέστε, να έχετε πάντα εμπιστοσύνη στην ικανότητά σας να προστατεύετε και να αγαπάτε το παιδί σας.

►Οι δάσκαλοι και άλλοι ενήλικες μπορούν να βοηθήσουν παραμένοντας ήρεμοι, ψύχραιμοι και συγκεντρωμένοι.

Παιδιά και έφηβοι παλεύουν με τις εικόνες του πολέμου.Αν και εμφανίζονται συμπτώματα V.T., τα παιδιά είναι ανθεκτικά και μπορούν να αντλήσουν ηρεμία από τους γονείς τους και άλλους ενήλικες γύρω τους.

Πρέπει να προστατεύσουμε τα παιδιά μας από τις πιο σκληρές πραγματικότητες του κόσμου μας.

Είναι ευθύνη μας να προστατεύσουμε την αθωότητα της παιδικής ηλικίας, ώστε τα παιδιά και οι έφηβοί μας να μπορούν να ανθίσουν χωρίς να εκτίθενται στα συντριπτικά χτυπήματα της επιθετικότητας και της σκληρότητας στη ζωή τους. Ακόμα κι όταν συμβαίνει χιλιάδες μίλια μακριά.

Η αναπαραγωγή της είδησης του πολέμου στην Ουκρανία, έχει δημιουργήσει ποικίλα συναισθήματα στα παιδιά στη χώρα μας. Οι κλήσεις που δέχεται το Χαμόγελο του Παιδιού στην Εθνική Τηλεφωνική Γραμμή για τα Παιδιά S.O.S. 1056 μαρτυρούν συναισθήματα φόβου, αβεβαιότητας και ανησυχίας στα παιδιά. Οι ειδήσεις, οι μεταξύ τους συζητήσεις, η εκ των πραγμάτων αβεβαιότητα του πολέμου, ενδέχεται να μεγεθύνουν αυτά τα συναισθήματα.

Είναι λοιπόν αναμενόμενο τα παιδιά να στραφούν, τόσο σε γονείς, όσο και σε εκπαιδευτικούς, προκειμένου να βρουν ασφάλεια και σταθερότητα μέσα σε αυτό το περιβάλλον που γεννάει η συνεχής αναπαραγωγή της είδησης της εισβολής και του πολέμου.

Στο συγκεκριμένο ζήτημα τίθενται δυο βασικές διαστάσεις. Η πρώτη έχει να κάνει με την ίδια την έννοια του πολέμου και η δεύτερη με την επαφή των παιδιών με ειδήσεις και σχόλια που έρχονται σε επαφή μέσω της τηλεόρασης και του διαδικτύου.

Σχετικά με την έννοια του πολέμου, να θυμάστε ότι:

• Μιλήστε ανοικτά και με ειλικρίνεια στο παιδί. Ενθαρρύνουμε το παιδί να εκφράσει το συναίσθημα και δηλώνουμε τη διαθεσιμότητά μας  όποτε μας  χρειαστεί, χρησιμοποιώντας φράσεις όπως : «Θα σε φροντίζω πάντα».

• Αφιερώστε χρόνο στην οικογένειά σας και στο παιδί παίζοντας παιχνίδια, διαβάζοντας ή απλά κρατώντας το κοντά σας.

• Προστατεύστε τα παιδιά από την υπερβολική έκθεση σε ειδήσεις, βίαιες  εικόνες και πληροφορίες σχετικά με τον πόλεμο.

• Συνειδητοποιήστε ότι το άγχος του πολέμου μπορεί να εντείνει τις καθημερινές αντιδράσεις. Αντιμετωπίστε με κατανόηση και υπομονή τις συμπεριφορές του παιδιού, οι οποίες μπορεί να συνοδεύονται από θυμό.

• Σχεδιάστε ένα σταθερό πρόγραμμα, διατηρώντας τις καθημερινές σας συνήθειες και δραστηριότητες του παιδιού.

• Φροντίστε τον εαυτό σας για να μπορείτε να φροντίσετε το παιδί σας.

• Διαβεβαιώστε το παιδί ότι όλα θα πάνε καλά και ότι θα είναι προστατευμένο.

• Παρατηρήστε ασυνήθιστες αντιδράσεις στη συμπεριφορά του παιδιού (χαμηλή επίδοση στο σχολείο, έλλειψη συγκέντρωσης κ.ά.)  και βοηθήστε το να το εκφράσει με λόγια.

• Ζητήστε τη βοήθεια του παιδιού και αναθέστε του συγκεκριμένους ρόλους και καθήκοντα που αρμόζουν στην ηλικία του (όπως  στρώσιμο τραπεζιού, τακτοποίηση δωματίου κ.λπ.)

• Βάλτε τα πράγματα σε μια θετική προοπτική για το παιδί σας, υπενθυμίζοντάς του τις φορές που αντιμετώπισε μια παρόμοια δύσκολη κατάσταση που του προκαλούσε φόβο, πώς το είχε διαχειριστεί και πόσο καλά το είχατε διαχειριστεί ως οικογένεια.

Σχετικά με τις ειδήσεις ο  Σύλλογος Αμερικανών Ψυχολόγων (American Psychological Association) συμβουλεύει τους γονείς:

• Πριν μιλήσετε στα παιδιά σας, προετοιμάστε τι θα πείτε. Κάντε μια πρόβα στον καθρέφτη ή σε κάποιον άλλο ενήλικα για το τι θα πείτε στο παιδί.

• Βρείτε την κατάλληλη, ήρεμη στιγμή για να μιλήσετε

• Μοιραστείτε και τα δικά σας συναισθήματα με το παιδί σας. Το να εκφράσετε τα συναισθήματά σας, πιθανόν να διευκολύνει και το παιδί να εκφράσει τα δικά του

• Πείτε την αλήθεια, χωρίς απαραίτητα να μπείτε σε λεπτομέρειες για το συμβάν. Εάν παραποιήσετε ή αποκρύψετε την αλήθεια, τα παιδιά θα το μάθουν και θα τους προκαλέσει μεγαλύτερο άγχος και φόβο. Επίσης, θα διαταραχτεί η εμπιστοσύνη τους απέναντί σας.

• Το «Δεν Ξέρω» είναι μια ασφαλής και αποδεκτή απάντηση στις ερωτήσεις που σας κάνει το παιδί και δεν ξέρετε τι να απαντήσετε. (π.χ. Γιατί το έκανε αυτό; Το «δεν ξέρω» είναι αποδεκτή απάντηση). Στο σημείο αυτό θα μπορούσατε να εστιάσετε στην ανάγκη του παιδιού να έχει αυτή την πληροφορία («γιατί θα ήθελες να ξέρεις κάτι τέτοιο;») ή ακόμα και να εκφράσει τα συναισθήματα του («δεν το ξέρω αυτό, αλλά εσύ πως αισθάνεσαι γι’ αυτό;»).

Σε όλες τις περιπτώσεις «Το Χαμόγελο του Παιδιού» συμβουλεύει, επίσης, τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς:

Βεβαιώστε τα παιδιά ότι είναι ασφαλή κοντά σας και ότι δεν κινδυνεύουν

• Εάν οι ειδήσεις  αναφέρουν και ένα παιδί ως θύμα, επιβεβαιώστε στο δικό σας παιδί ότι τα παιδιά δεν φταίνε σε τίποτα σε αυτή τη συνθήκη

• Ενθαρρύνετε το παιδί να σας ρωτήσει όποια απορία έχει

• Αποφύγετε να διαταράξετε τη ρουτίνα του παιδιού (σχολείο, εξωσχολικές δραστηριότητες)

• Αναφορικά με το ποιες ηλικίες είναι κατάλληλες για αυτές τις συζητήσεις, η απάντηση είναι ότι εφόσον το παιδί έχει την πληροφορία ή ρωτήσει, είναι σε θέση να κάνει και αυτή τη συζήτηση.

Για οποιαδήποτε περαιτέρω πληροφορία ή διευκρίνιση μπορείτε να καλέσετε στην «Ευρωπαϊκή Γραμμή Υποστήριξης Παιδιών 116111», ώστε να συζητήσετε με έναν ψυχολόγο όλα αυτά που μπορεί να σας απασχολούν σε σχέση με το παιδί σας.

Πηγές: ''Χαμόγελο του παιδιού.''

πηγή:https://www.iatronet.gr/

Μάθε πως, εδώ:  https://www.facebook.com/learnactsave/

Edward Munch " Girl by the window" (1893)

Ο Γιάννης Ρίτσος ανήκει στους ποιητές που έχουν εκφράσει μια σπάνια ευαισθησία απέναντι στα παιδιά, μέσω των έργων τους. 

Η συλλογή πολύστιχων ποιημάτων Υδρία, κυκλοφόρησε το 1957 και ήταν αφιερωμένη στη Φωτεινούλα Φιλιακού που έφυγε από τη ζωή όταν ήταν 2 χρονών. Ο θάνατός της, συγκλόνισε τον ποιητή. 

Απόσπασμα από το ποίημα "Σχήμα της απουσίας". 

"Ποτέ δε φεύγουν τα νεκρά παιδιά απ’ τα σπίτια τους,
τριγυρίζουν εκεί, μπλέκονται στα φουστάνια τής μητέρας τους
την ώρα που εκείνη ετοιμάζει το φαΐ κι ακούει το νερό να κοχλάζει
σα να σπουδάζει τον ατμό και το χρόνο. Πάντα εκεί –

καταμεσής καλοκαιριού, στα ερημικά χωράφια.
Δε φεύγουν τα νεκρά παιδιά. Μένουν στο σπίτι
κι έχουν μια ξέχωρη προτίμηση να παίζουν στον κλεισμένο διάδρομο
και κάθε μέρα μεγαλώνουν μέσα στην καρδιά μας, τόσο
που ο πόνος κάτω απ’ τα πλευρά μας, δεν είναι πια απ΄τη στέρηση
μα απ’ την αύξηση. Κι αν κάποτε οι γυναίκες βγάζουν μια κραυγή στον ύπνο τους,
είναι που τα κοιλοπονάνε πάλι.

Κάποτε, μες στο βράδυ της άνοιξης, ένα παιδί σηκώνεται και φεύγει ανεξήγητα
χωρίς κανείς να το μαλώσει’ σηκώνεται αργά, απροειδοποίητα,
εκεί που καθόταν ήσυχα στο χώμα
κι η θέση του στο χώμα μένει ζεστή
και το σχήμα της στάσης του αχνίζει ακόμη στο δροσερόν αέρα
σχηματίζοντας ένα άλλο παιδί από υπόλευκη ζέστα. Τότε ολόγυρα
μαζεύονται, σα γύρω από μιαν άσπρη φωτιά, τα μικρά πρόβατα 
να ζεσταθούνε’ και λίγο πιο πέρα
ένα ψηλό, ολομόναχο, άσπρο άλογο
φέγγοντας όλο κάτω απ΄ την αστροφεγγιά
κλαίει με μεγάλα, κατάφωτα δάκρυα, κρατώντας ολόρθο το κεφάλι του.

Τα βράδια του καλοκαιριού, την ώρα που κλείνουν τα δημόσια πάρκα
και τα μικρά κορίτσια με τις παραμάνες τους γυρίζουν στα σπίτια τους
κι άλλα μικρότερα μες στα καρότσια τους, κοιμισμένα κιόλας,
πίσω τους έρχονται σε μια βουβή, αόρατη ακολουθία, τα πεθαμένα κορίτσια,
ωχρά, με μαραμένα μαλλιά, κρατώντας στα δεμένα χέρια τους 
τις ξερές ανθοδέσμες τους, σα μικρά ποιήματα
που δεν πρόφτασαν να τα μάθουν απ’ έξω.

Στέκουν από μακριά και κοιτάζουν τις κορδέλες και τα παιχνίδια κρεμασμένα στα περίπτερα,
τη φωτισμένη, ταπεινή βιτρίνα του γειτονικού ψιλικατζίδικου
αφήνοντας σε κάθε βήμα τους ένα χώρο εσωτερικό που τον γεμίζει αμέσως
μια σκιά μενεξεδένια και ρόδινη. Φτάνουν ως έξω απ’ το σπίτι τους, 
κοιτούν το κλεισμένο παιδικό τους παράθυρο,
υψώνουν μια στιγμή το χέρι, μα δε χτυπούν τη γρίλια. Από μέσα 
ακούνε οι γονείς το χτύπημα’ αφήνουν την πετσέτα να πέσει στο τραπέζι
σα να πέφτει ένα μεγάλο ξερό φύλλο πάνω στο χρόνο. Ανοίγουν την πόρτα.

Δεν είναι τίποτα. Βλέπουν μονάχα
τα μαραμένα αστέρια, τον άδειο ουρανό, τον άδειο κόσμο
και ξανακλείνουν την πόρτα σα να μπαίνουν μέσα τα παιδιά τους.

Ζει η απουσία λοιπόν, μαζί μας ή και μόνη της, τη ζωή της,
χειρονομεί αδιόρατα, σωπαίνει, φθείρεται, γερνάει
σαν ύπαρξη σωστή, με το βουβό χαμόγελο που ρυτιδώνει λίγο λίγο
το στόμα και τα μάτια, με το χρόνο το δικό μας μετρημένη,
χάνοντας χρώματα, πληθαίνοντας τη σκιά της –
ζει και γερνάει μαζί μας και χάνεται μαζί μας, κι απομένει σε ό,τι αφήνουμε.

Και πρέπει να προσέχουμε την κάθε κίνηση και σκέψη μας και λέξη
γιατί, για ό,τι γίνεται ‘κείνο που λείπει,
φέρουμε τώρα, εμείς μονάχα, ακέρια την ευθύνη.

Ένα μικρό κορίτσι, ανύποπτα, νυχτώθηκε άξαφνα μέσα στη λύπη.
Τι ‘ταν λοιπόν η ζωή; Κι αυτός ο πόνος; Κι η κραυγή τούτη;
Ήταν δικά του αυτά; Και περίμεναν πίσω απ΄ το γέλιο του
πανέτοιμα κι επίβουλα; Κι αυτά τ’ αγαπημένα πρόσωπα
που έσκυβαν πάνω του, μακρινά κιόλας; Άνοιξε ήσυχα, λοιπόν, 
την πόρτα ενός άστρου, μπήκε μέσα προφυλακτικά να μην ακούσουμε,
μα όλες τις νύχτες ‘κείνη η πόρτα ανοιχτή
χτυπάει απ’ τον αγέρα του μικρού λυγμού του. Κι ούτε μπόρεσε να σηκωθεί πια να την κλείσει.
Ούτε μπορούμε (είναι μακριά) να την κλείσουμε.

Δε μας γνωρίζει τίποτα. Μα εσύ επιμένεις αόρατη 
να μας γνωρίσεις πάλι με τη ζωή – να συμμαχήσουμε. Αν είναι
το βλέμμα σου μέσα στο βλέμμα μας, δε θ’ αρνηθούμε
να δούμε, να μιλήσουμε, να κινηθούμε. Αυτός ο νέος
ίσως μια μέρα και να σ’ αγαπούσε. Ετούτα τα κορίτσια 
ίσως και θα ΄ταν φιλενάδες σου. Σε τούτο το σχολείο 
θα πήγαινες μεθαύριο. Κι έτσι μέσα στη νύχτα
που φεύγουμε ξένοι, μπρος σε δυο σειρές ακατοίκητα σπίτια,
κάτω από γλόμπους χωρίς αχτίνες σαν κλεισμένα χέρια,
μια γλάστρα ποτισμένη που στάζει απ’ το παλιό μπαλκόνι
εμπιστεύεται πάλι τον ήχο της σ’ εμάς’ μια πόρτα
μισανοιγμένη, ξαγρυπνάει για ΄μας κι αυτός ο ξύλινος πάγκος
παρατημένος καταμεσής στην ερημιά, εμάς περίμενε να καθίσουμε, ξέροντας
πως κάπου εκεί, σ’ ένα μοναχικό παράθυρο, κρεμασμένο
ψηλά στη νύχτα, εσύ, πίσω απ’ το δαντελένιο κουρτινάκι, 
περιμένεις να σου χαμογελάσουμε".